สรุปสั้น ๆ: 飲み会 (โนมิไค) คืองานเลี้ยงดื่มกินหลังเลิกงานของคนญี่ปุ่น ถ้าหัวหน้าญี่ปุ่นชวนแล้วไม่สะดวก ปฏิเสธได้ แต่ไม่ควรปฏิเสธทุกครั้ง เพราะหลายครั้งการชวนคือความตั้งใจอยากรู้จักและสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับเรา ไปนาน ๆ ครั้งก็พอ และไม่จำเป็นต้องดื่มจนเมา บทความนี้สรุปว่างานเลี้ยงบริษัทญี่ปุ่นมีความหมายอย่างไร มารยาทพื้นฐานที่ควรรู้ วิธีปฏิเสธแบบไม่เสียความสัมพันธ์ และสัญญาณที่บอกว่าเกินไปแล้ว
หัวหน้าญี่ปุ่นชวนกินเหล้า ปฏิเสธได้ไหม
คำตอบคือ ปฏิเสธได้ แต่ไม่ควรปฏิเสธทุกครั้ง
ถ้าติดธุระหรือมีนัดอยู่แล้ว ตอบกลับอย่างสุภาพ เขาเข้าใจ แต่ถ้าปฏิเสธทุกครั้ง หัวหน้าอาจเริ่มสงสัยว่าคุณไม่ชอบเขาหรือเปล่า หรือไม่อยากใกล้ชิดกับทีม ในทางกลับกัน ก็ไม่จำเป็นต้องไปทุกครั้งเช่นกัน ไปนาน ๆ ครั้งถือว่าเหมาะสม
飲み会 สำหรับคนญี่ปุ่นคืออะไร
สำหรับคนไทย การไปกินเลี้ยงกับหัวหน้าอาจดูเป็นแค่การสังสรรค์ แต่สำหรับคนญี่ปุ่น 飲み会 มีบทบาทในการทำงานมากกว่านั้น
- ที่ที่ได้ยินความคิดจริง (本音): ในห้องประชุม คนญี่ปุ่นมักพูดตามมารยาท (建前) แต่ในวงกินข้าว บรรยากาศผ่อนคลายกว่า หลายคนจึงพูดสิ่งที่คิดจริงออกมา
- ที่ที่หัวหน้าอยากรู้จักลูกน้อง: หลายครั้งการที่นายชวนกินข้าวหรือชวนดื่ม ก็เพราะอยากรู้จักเรามากขึ้น หรืออยากสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับเรา
- ที่ที่เราได้รู้จักคนอื่นในอีกมุม: เรื่องที่ไม่มีโอกาสได้คุยกันตอนทำงาน
สิ่งที่ผมได้จากงานเลี้ยงกับหัวหน้าและเพื่อนร่วมงานญี่ปุ่น
ตลอดหลายปีที่ทำงานกับคนญี่ปุ่น ผมพบว่าวงกินข้าวทำให้ได้รู้จักเรื่องส่วนตัวของเจ้านายและเพื่อนร่วมงานมากขึ้น ทั้งเรื่องครอบครัว เรื่องลูก ๆ และได้รู้จักนิสัยของแต่ละคน บางคนเป็นคนสนุกสนาน บางคนเป็นคนมีหลักการ คิดเป็นเหตุเป็นผลมาก ซึ่งหลายเรื่องเรารู้ได้ก็จากการนั่งคุยกันนอกเวลางานแบบนี้
ประโยชน์ที่ตามมาคือ เวลาคุยเรื่องงาน เราจะรู้สไตล์ของเขา รู้ว่าควรนำเสนอแบบไหน ควรเริ่มจากตัวเลขหรือเริ่มจากเรื่องเล่า ทำให้ทำงานด้วยกันง่ายขึ้นมาก
มารยาทพื้นฐานในงานเลี้ยงบริษัทญี่ปุ่น
- รอชนแก้วก่อนดื่ม (乾杯 คัมไป): รอให้ทุกคนได้เครื่องดื่มครบ แล้วชนแก้วพร้อมกันก่อนดื่มแก้วแรก ถ้าชนแก้วกับหัวหน้า ให้ยกแก้วของเราต่ำกว่าแก้วของเขาเล็กน้อย
- รินเครื่องดื่มให้คนอื่น (お酌 โอชากุ): คนญี่ปุ่นมักไม่รินให้ตัวเอง แต่จะคอยดูแก้วของคนอื่น โดยเฉพาะของหัวหน้า ถ้าแก้วใกล้หมด ให้เสนอรินให้ เวลาคนอื่นรินให้เรา ให้ยกแก้วขึ้นรับด้วยสองมือ
- ตำแหน่งที่นั่ง: ที่นั่งด้านในสุด ไกลจากประตู (上座 คามิซะ) มักเป็นที่ของคนอาวุโสหรือแขก ส่วนพนักงานที่อายุงานน้อยมักนั่งใกล้ประตู (下座 ชิโมซะ) เพื่อสั่งอาหารและดูแลโต๊ะ ในทางปฏิบัติ บริษัทญี่ปุ่นในไทยหลายแห่งไม่ได้เคร่งเรื่องนี้ ผมเองก็ไม่ค่อยเจอใครถือเรื่องที่นั่งมากนัก แต่รู้ไว้ก็ดี โดยเฉพาะเวลาไปกับผู้บริหารที่มาจากญี่ปุ่นหรือแขกจากบริษัทแม่ ถ้าไม่แน่ใจ รอให้คนอื่นบอกที่นั่งก่อน
- “คืนนี้ไม่มีลำดับขั้น” อย่าเชื่อเต็มร้อย: บางครั้งหัวหน้าจะพูดว่า 無礼講 (บุเรโค) แปลว่าคืนนี้ไม่ต้องเกรงใจกัน แต่ในทางปฏิบัติก็ยังควรรักษามารยาทพื้นฐานไว้
- ขอบคุณในวันรุ่งขึ้น: ถ้าหัวหน้าเลี้ยง ให้ขอบคุณอีกครั้งเมื่อเจอกันตอนเช้า เช่น「昨日はごちそうさまでした。」(ขอบคุณสำหรับมื้อเมื่อวานครับ) เป็นมารยาทที่คนญี่ปุ่นให้ความสำคัญมาก
ไม่ต้องดื่มจนเมา
ไม่จำเป็นต้องดื่มเยอะเพื่อให้เข้ากับวง อาจดื่มแค่แก้วแรกแก้วเดียวตอนชนแก้ว หรือเลือกเป็นน้ำอัดลมหรือชาแทนก็ได้ คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ไม่ได้สนใจว่าคุณดื่มอะไร แต่สนใจว่าคุณมาร่วมวงและคุยด้วยกัน
ถ้าไม่ดื่มเลย บอกตั้งแต่ต้นอย่างสุภาพ เช่น “วันนี้ต้องขับรถครับ” หรือ “ผมดื่มไม่เก่ง ขอเป็นน้ำอัดลมนะครับ” แล้วร่วมชนแก้วด้วยเครื่องดื่มของเรา
วิธีปฏิเสธโดยไม่เสียความสัมพันธ์
- ปฏิเสธพร้อมเหตุผลสั้น ๆ และขอบคุณ: “ขอบคุณที่ชวนครับ วันนี้มีนัดกับครอบครัวไว้แล้ว ไว้คราวหน้านะครับ”
- เสนอทางเลือก: “วันนี้ไม่สะดวก แต่ถ้าเป็นวันศุกร์หน้า ผมไปได้ครับ”
- ไปช่วงแรกแล้วขอตัว: ไปร่วมชนแก้วและคุยชั่วโมงแรก แล้วขอตัวกลับอย่างสุภาพ
- ปฏิเสธรอบสองได้: หลังจบร้านแรก มักมีการไปต่อร้านที่สอง (二次会 นิจิไค) รอบนี้ปฏิเสธได้ง่ายกว่ารอบแรกมาก
สัญญาณที่บอกว่าเกินไปแล้ว
- บังคับให้ดื่ม: ในญี่ปุ่นมีคำเรียกว่า アルハラ (อารุฮาระ) ย่อมาจาก alcohol harassment ซึ่งถือเป็นเรื่องไม่เหมาะสม คุณมีสิทธิ์ปฏิเสธ
- ตัดสินเรื่องงานสำคัญตอนเมา: ถ้ามีการตกลงเรื่องงานในวงเหล้า ให้ยืนยันอีกครั้งเป็นลายลักษณ์อักษรในวันทำงาน
- ใช้การไปหรือไม่ไปมาประเมินผลงาน: การเข้าร่วมงานเลี้ยงไม่ควรเป็นเงื่อนไขของการทำงาน
- ขับรถหลังดื่ม: ไม่ว่าวงจะสนุกแค่ไหน อย่าขับรถเอง ใช้แท็กซี่หรือบริการรับส่ง
คำถามที่พบบ่อย
ใครจ่ายค่างานเลี้ยง
ขึ้นกับบริษัทและโอกาส บางครั้งหัวหน้าเลี้ยง บางครั้งหารกัน บางงานบริษัทออกให้ ถ้าไม่แน่ใจ ถามคนที่เคยไปมาก่อน และถ้าหัวหน้าจ่าย อย่าลืมขอบคุณทั้งตอนจบและวันรุ่งขึ้น
ในงานเลี้ยงควรคุยเรื่องงานไหม
คุยได้ แต่ไม่ควรเป็นเรื่องหลัก งานเลี้ยงเป็นโอกาสรู้จักกันในมุมอื่น ถ้าหัวหน้าเริ่มพูดเรื่องงาน ให้ฟังและแสดงความเห็นได้ แต่เรื่องที่ต้องตัดสินใจ ควรกลับไปคุยกันในเวลางาน
ไม่ดื่มแอลกอฮอล์เลย จะเข้ากับคนญี่ปุ่นได้ไหม
ได้ ปัจจุบันคนญี่ปุ่นที่ไม่ดื่มก็มีมากขึ้น สิ่งสำคัญคือการไปร่วมวง ร่วมชนแก้ว และคุยด้วยกัน ไม่ใช่ปริมาณที่ดื่ม
ต้องการคนช่วยให้ทีมไทยกับผู้บริหารญี่ปุ่นเข้าใจกันมากขึ้น
ถ้าบริษัทของคุณมีผู้บริหารญี่ปุ่น และอยากให้ทีมไทยเข้าใจวิธีคิดและวัฒนธรรมการทำงานของคนญี่ปุ่นมากขึ้น ผมช่วยได้ทั้งการอบรม การเป็นที่ปรึกษา และเป็นล่ามในการประชุม ดูรายละเอียดได้ที่บริการที่ปรึกษาพัฒนาธุรกิจ หรือทักมาคุยก่อนได้ที่ LINE @CDQ1591S อ่านต่อเรื่องความคิดจริงกับคำพูดตามมารยาทได้ที่บทความความหมายแฝงในภาษาญี่ปุ่นที่คนไทยควรรู้
เกี่ยวกับผู้เขียน
สุทัศน์ เมืองมนประเสริฐ ล่ามและที่ปรึกษาธุรกิจไทย–ญี่ปุ่น JLPT N1 จบวิศวกรรมจากมหาวิทยาลัยโทไค ประเทศญี่ปุ่น และ MBA มหาวิทยาลัยศิลปากร มีประสบการณ์กว่า 10 ปีในบริษัทญี่ปุ่นในไทย ทั้งงานล่าม Kaizen วางแผนองค์กร และงานพัฒนาธุรกิจ อ่านประวัติเต็ม